Akademia Młodego Filozofa

21.02.2020 roku miała miejsce inauguracja Akademii.


Z tej okazji profesor Jacek Jadacki przygotował dla nas krótki tekst o naszym patronie Kazimierzu Twardowskim.

21.02.2020

Na Inaugurację Akademii Młodego Filozofa im. K. Twardowskiego

O Kazimierzu Twardowskim

Kazimierz Twardowski zajmował się sprawami bardzo trudnymi, tak że o większości z nich nie da się powiedzieć osobom, które nie mają odpowiedniego przygotowania. Jest jednak kilka spraw, które są stosunkowo proste i da się je przedstawić wszystkim: nawet dzieciom.

Oto trzy takie prostsze, a ważne, myśli Twardowskiego.

Oto myśl pierwsza: Kto nie umie jasno pisać, ten nie umie jasno myśleć. Uzupełnijmy to: Kto nie umie jasno myśleć, ten nie ma nic do powiedzenia. Nie warto więc go słuchać. Twardowski wyprowadza stąd następujący wniosek: Nie warto czytać tych, co piszą niejasno, bo niczego wartościowego się od nich nie dowiemy.

Druga myśl jest taka: Są ludzie, którzy uważają, że wszystko jest względne – nawet to, czy jakieś zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe. Weźmy np. zdanie: „Dziś nad Bałtykiem jest wietrznie”. To zdanie wypowiedziane przez Jana w dzień wietrzny jest prawdziwe, ale wypowiedziane przez Piotra w dzień bezwietrzny jest fałszywe. To samo zdanie, mówią ci ludzie, jest prawdziwe dla Jana i zarazem fałszywe dla Piotra. I tak jest z każdym zdaniem. Jest to stanowisko bardzo niebezpieczne, gdyż otwiera drogę do zastąpienia prawdy – opiniami: nie musimy się starać ustalić, jak jest w rzeczywistości; my sądzimy, że jest tak, a nie inaczej – i to nam wystarcza. Otóż Twardowski pokazał, że u źródeł tego rozumowania tkwi jaskrawy błąd. Wypowiedź „Dziś nad Bałtykiem jest wietrznie” nie nadaje się do tego, żeby oceniać jej prawdziwość, ponieważ jest to wypowiedź niepełna. A kiedy ją uzupełnimy – i powiemy np. „Rankiem 21 lutego 2020 roku nad Bałtykiem w okolicach Helu jest wietrznie” – sztuczki z Janem i Piotrem powtórzyć się nie da. Jeśli bowiem rankiem tego właśnie dnia i w tym miejscu jest wietrznie, to tak uzupełnione zdanie jest prawdziwe – niezależnie od tego, kto je wypowie i kiedy.

Na koniec: trzecia myśl. W XIX wieku bardzo ważne miejsce w nauce zajęła psychologia – do tego stopnia, że zaczęto myśleć o sprowadzeniu do psychologii innych dziedzin naukowych, np. logiki. Rozumowano tak: logicy formułują zasady poprawnego myślenia, a myślenie jest procesem psychicznym; zatem logika jest częścią psychologii. Twardowski zauważył, że takie rozumowanie jest błędne, gdyż nie odróżnia się w nim czynności od wytworu. Czym innym jest zaś np. czynność rzeźbienia, a czym innym jej wytwór: rzeźba. Możemy podziwiać rzeźby, np. Dawida Michała Anioła – ale to nie to samo, co podziwiać czynności, którego Michała Anioła doprowadziły do wyrzeźbienia Dawida. To samo odróżnienie można – i trzeba – zrobić w wypadku myślenia i jego wytworu: myśli. Logika zajmuje się myślami, czyli wytworami myślenia, a nie samym myśleniem. Myśleniem zajmuje się natomiast psychologia. Logika i psychologia mają więc ostateczne różne przedmioty badań – i nie można żadnej z tych dyscyplin zastąpić drugą.

Oto trzy przykłady myśli Twardowskiego, które zajęły trwałe miejsce w historii filozofii. Było ich znaczenie więcej – ale powtórzmy: zrozumienie pozostałych wymagałoby głębszych i dłuższych studiów.

Jacek Jadacki